Kapsay\u0131c\u0131l\u0131k; bireylerin cinsiyet, etnik k\u00f6ken, engel durumu, t\u0131bbi gereksinimleri ya da geli\u015fim \u00f6zelliklerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak topluma e\u015fit, onurlu ve etkin bi\u00e7imde kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan temel bir insan hakk\u0131d\u0131r. Kapsay\u0131c\u0131 bir toplumda bireyler yaln\u0131zca var olabilen de\u011fil, farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla birlikte kabul edilen ve toplumsal ya\u015fam\u0131n aktif birer par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen bireylerdir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n temel dayanaklar\u0131ndan biri n\u00f6ro\u00e7e\u015fitliliktir. N\u00f6ro\u00e7e\u015fitlilik, insanlar\u0131n beyinlerinin ve sinir sistemlerinin farkl\u0131 bi\u00e7imlerde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n do\u011fal ve insan olman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu kabul eder. Her bireyin d\u00fc\u015f\u00fcnme, \u00f6\u011frenme, ileti\u015fim kurma ve d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imi kendine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta daha \u00e7ok otizmle ili\u015fkilendirilen bu kavram, zamanla dikkat eksikli\u011fi ve hiperaktivite bozuklu\u011fu (DEHB), disleksi gibi \u00f6\u011frenme g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, Tourette sendromu, sinestezi, duygudurum bozukluklar\u0131 ile y\u00fcksek yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve y\u00fcksek bili\u015fsel kapasiteyi de kapsayan \u015femsiye bir kavrama d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan n\u00f6ro\u00e7e\u015fitlilik hareketi, n\u00f6rolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n toplum taraf\u0131ndan kabul edilmesini ve kapsanmas\u0131n\u0131 savunan bir sosyal adalet yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Sosyal engellilik modeli temelinde, otizmin bir bozukluk de\u011fil; toplumun do\u011fal ve de\u011ferli bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu vurgulan\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, bireyin kendisini de\u011fil, bireyin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeyen \u00e7evresel ve toplumsal d\u00fczenlemeleri sorgular. N\u00f6ro\u00e7e\u015fitlilik yakla\u015f\u0131m\u0131, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 birer zenginlik olarak ele al\u0131r ve bireylerin g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerine odaklanmay\u0131 te\u015fvik eder.<\/p>\n\n\n\n
Kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli bile\u015fenlerinden biri e\u015fitlik ve eri\u015fimdir<\/strong>. Her bireyin e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, istihdam ve sosyal ya\u015fam gibi alanlarda e\u015fit f\u0131rsatlara sahip olmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir; bu f\u0131rsatlara fiilen eri\u015febilmesi de gereklidir. \u00d6rne\u011fin, otizmli bir \u00e7ocu\u011fun akranlar\u0131yla ayn\u0131 s\u0131n\u0131fta e\u011fitim g\u00f6rmesi e\u015fitlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. Ancak bireysel ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun destekleyici materyaller, \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemleri ve d\u00fczenlemeler sunulmad\u0131\u011f\u0131nda, bu e\u015fitlik ger\u00e7ek bir eri\u015fime d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Bu nedenle kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, yaln\u0131zca \u201cayn\u0131 ortamda bulunmay\u0131\u201d de\u011fil, anlaml\u0131 ve i\u015flevsel kat\u0131l\u0131m\u0131 hedefler.<\/p>\n\n\n\n Otizmli bireyler i\u00e7in kapsay\u0131c\u0131l\u0131k; fiziksel mek\u00e2nlara eri\u015fimle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayan, sosyal etkile\u015fimleri, e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerini, istihdam olanaklar\u0131n\u0131 ve toplumsal ya\u015fama kat\u0131l\u0131m\u0131 kapsayan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Kapsay\u0131c\u0131 e\u011fitim ortamlar\u0131, otizmli \u00f6\u011frencilerin bireysel ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun desteklerle \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerini g\u00fc\u00e7lendirirken, t\u00fcm \u00e7ocuklar i\u00e7in farkl\u0131l\u0131klarla birlikte ya\u015fama ve empati geli\u015ftirme f\u0131rsat\u0131 sunar. Benzer bi\u00e7imde, destekli istihdam modelleri ve i\u015f yerinde makul d\u00fczenlemeler, otizmli bireylerin \u00fcretken ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bi\u00e7imde i\u015f ya\u015fam\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n Kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, yaln\u0131zca belirli d\u00f6nemlerde hat\u0131rlanacak bir kavram de\u011fil; politikalar\u0131n, hizmetlerin ve toplumsal tutumlar\u0131n merkezinde yer almas\u0131 gereken s\u00fcrekli bir sorumluluktur<\/strong>. Otizmli bireylerin erken tan\u0131dan e\u011fitime, istihdamdan ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fama kadar t\u00fcm ya\u015fam alanlar\u0131nda hak temelli ve kapsay\u0131c\u0131 desteklere eri\u015febilmesi, daha adil ve e\u015fitlik\u00e7i bir toplumun \u00f6n ko\u015fuludur. Farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla birlikte herkes i\u00e7in g\u00fcvenli, eri\u015filebilir ve destekleyici bir ya\u015fam alan\u0131 yaratmak, kapsay\u0131c\u0131 bir toplumun en somut g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n Haz\u0131rlayan: Dr. Nursinem \u015eirin<\/strong><\/p>\n\n\n\n E\u011fitim AR-GE ve Projeler Direkt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\nReferanslar:<\/h3>\n\n\n\n